Từ 1.10, Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ đã chính thức có hiệu lực. Sách giáo khoa, giáo trình hoặc các bài giảng... cũng là loại hình tác phẩm được bảo hộ.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu giáo trình,  tài liệu tham khảo trong học sinh, sinh viên khiến vấn nạn sách lậu, sách photo trái phép gần như không thể dẹp bỏ vì nó liên quan đến lợi ích của cả người bán và người mua.

Đơn giản, nhanh, rẻ

Dạo một vòng quanh các quán photo gần những trường đại học lớn tại Hà Nội như ĐH Bách khoa, ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH KHXH&NV..., chúng tôi thấy lượng sinh viên đi sao chép các tài liệu tham khảo, giáo trình đứng chen chật lối đi. Đặc biệt đây là thời điểm thi học phần các môn nên sinh viên nào cũng cần tài liệu, giáo trình để tham khảo, ôn thi. Bạn Nguyễn Thị Thanh Huyền (ĐH Sư phạm HN) cho biết: “Em là sinh viên năm thứ 3 rồi, chỉ có học kỳ đầu của năm thứ nhất là mua giáo trình đầy đủ, còn sau đó đều ra hàng photo. Ở đây cái gì cũng có, giá rẻ, tha hồ lựa chọn, nếu cứ mua như trước thì chết, tốn dăm bảy trăm ngàn chứ ít gì”. Bạn Quang Huy (ĐH KHXH&NV) cũng chia sẻ: Bọn em cần rất nhiều giáo trình học, lượng sách trong thư viện không thể đáp ứng đủ, nên trước em thường phải đi lùng ở các hiệu sách cũ, hoặc mượn bạn đi photo. Giờ thì chỉ cần ra hiệu photo cạnh trường, hỏi có giáo trình không, mua lại cho nhanh, lại tiết kiệm được một khoản không nhỏ”.

Chủ một quán photo trên phố Tạ Quang Bửu (Hà Nội) giải thích: “Chúng tôi làm ở đây đã nhiều năm, nắm được quy luật cứ vào năm học mới hoặc đến kỳ thi là sinh viên đua nhau đi mua giáo trình, tài liệu. Họ không cần sách đẹp, chỉ cần nội dung nên sách in chính thống hay sách photo không quan trọng, mua sách photo nhanh và tiện hơn nên sinh viên mua nhiều”.

Tại các quán photo ở đây, quán nào cũng treo bìa những quyển sách đã được photo để bán lại. Chỉ cần sinh viên có nhu cầu thì giáo trình nào cũng có.

Không chỉ riêng tài liệu tham khảo, sách giáo trình, hầu hết các đĩa học tiếng Anh và phần mềm tin học ở quanh khu vực này đều là đĩa sao chép nên có giá khá mềm, từ 7-20 nghìn đồng/cái.

Anh Minh, chủ hiệu sách lớn ở Trường Đại học Hà Nội cho hay: “Do đĩa gốc học tiếng Anh được bán với giá quá cao, khoảng 10 USD/cái, người học khó mua nổi. Hơn nữa một số đĩa học tiếng Anh tại Việt Nam chưa có bản quyền nên nhà sách đành bán đĩa sao chép từ Internet. Giá của loại đĩa này cũng chỉ bằng 1/10 so với giá gốc nên nhiều người mua”.

Không nên coi đó là vi phạm nhỏ

Ai cũng biết nếu được học bằng những cuốn giáo trình, được sử dụng các tài liệu “xịn” đương nhiên là thích hơn loại photo. Tuy nhiên, với số tiền ít ỏi, lại phải chi phí rất nhiều khoản cho ăn uống, nhà cửa, sinh hoạt nên việc tiết kiệm tối đa các khoản chi phí luôn được quán triệt. Hơn nữa, việc mua bán giáo trình, tài liệu photo lâu nay vẫn diễn ra công khai, không có ai nhắc nhở (chứ chưa nói đến xử phạt). Hình như chúng ta mới chỉ quan tâm đến những vụ việc lớn như in lậu, in nối bản hàng nghìn tấn sách mà coi hành vi sao chép ở các cửa hàng photo là chuyện quá nhỏ!

Thực tế cho thấy đối với hành vi sao chép trái phép, việc nghiêm cấm cũng không thật sự dễ dàng dù đã có Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (VIETPRO) đứng ra quản lí. Ngay cả việc in lậu, nối bản các loại sách với số lượng lớn, năm nào cũng có triệt phá, xử phạt nhưng sách lậu vẫn tràn lan vỉa hè. Do đó, ai cũng nhận ra rằng việc quản lý sao chép tại các cửa hàng photo là một điều vô cùng khó khăn.

Để trợ giúp sinh viên tiếp cận với giá sách,  một số trường ĐH, CĐ đã có những giải pháp như liên kết với các nhà xuất bản tổ chức những ngày hội sách giảm giá từ 10-40% cho sinh viên; lập tủ sách thanh niên; bán giáo trình và sách tham khảo với giá ưu đãi... Tuy nhiên, nhiều sinh viên cho rằng, so với số lượng giáo trình, tài liệu họ cần thì chẳng bõ bèn gì. Và chốn quen thuộc vẫn là những cửa hàng photo.

Nhìn nhận từ thực tiễn, một luật sư cho biết: “Hiện nay, chúng ta đã có hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ, đặc biệt là chúng ta đã tham gia Công ước Berne, Công ước Rome về bản quyền, do đó vấn đề sao chép phải được thực hiện một cách nghiêm túc. Tuy nhiên, từ nhìn nhận thực tế đến thực thi vẫn là khoảng cách khá xa. Ví như việc quản lí được sự sao chép tài liệu của sinh viên là rất khó. Họ có thể mượn  người này người kia để photo lại. Hoặc những người kinh doanh lậu cũng có thể mượn được những quyển sách như thế để photo bán lại. Theo tôi, ngoài việc sửa đổi chế tài luật chặt chẽ hơn, thiết thực hơn, cần tăng cường kiểm tra hoạt động của các cửa hàng photocoppy, hiệu sách. Về lâu dài, cần tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề sở hữu trí tuệ”.

(Theo Báo Văn Hóa)